Cultuur & Media

Wie inschakelde voor Verlossing in Varanasi werd rijkelijk beloond

Tv-recensie Julien Althuisius

Verlossing in Varanasi laat fraai zien hoe in het Hindoeïsme de dood integraal onderdeel is van het leven

Een drieluik over de dood. In theorie niet bepaald iets waar je op de zondag even lekker voor gaat zitten, op de bank met een dekentje, kopje thee erbij, misschien een stukje toblerone, het is tenslotte nog weekend. Maar wie gister aan het eind van de middag inschakelde voor NTR’s Verlossing in Varanasi werd rijkelijk beloond.

‘De dood, daar praat ik in Nederland niet over. Die schuif ik zo ver mogelijk voor me uit.’ Presentator Narsingh Balwantsingh zit in een klein bootje en vaart over de Ganges. Het is mistig, maar duidelijk is te zien hoe aan de oever grote vuren oplaaien. Het zijn lichamen die verbrand worden. Openbare crematies. Een grimmig, luguber fenomeen voor ons westerlingen. Maar in Varanasi, een voor Hindoes heilige stad in het noorden van India, de poort naar verlossing. Hindoes geloven dat wie in Varanasi sterft, niet meer hoeft te reïncarneren en rechtstreeks toegang krijgt tot het Nirvana. Daarom worden al duizenden jaren 24 uur per dag lijken verbrand.

In de eerste aflevering bezocht Balwantsingh de ‘Burning Ghats’, plekken langs de oever van de Ganges waar lichamen, bedekt met kleurrijke bloemen en glanzende gouden doeken op grote stapels hout worden verbrand. De dood bleek in Varanasi een levendige economie. Zo ontmoette Balwantsingh kappers, houthandelaren, bloemenverkopers en fotografen; ieder op hun eigen manier bij het ritueel betrokken. Of de jonge vrouw Rupsi Gupta, die een uitvaartonderneming op afstand runt. Uit de hele wereld krijgt ze pakketjes met as van overleden mensen opgestuurd, waarbij ze vervolgens de voor verlossing vereiste rituelen mee uitvoert.

Elke andere Nederlandse presentator zou zich op een plek als Varanasi hebben verloren in verbaasde oeh’s en ah’s of onthutst gegiechel. Maar Balwantsingh – geboren en getogen in Nederland, maar bekend met de Hindoestaanse taal en cultuur – toont zich de perfecte gids: nieuwsgierig, respectvol en verwonderd, zonder hysterisch te doen. Daardoor is Verlossing in Varanasi niet de voor de hand liggende freakshow over mensen die in het openbaar hun lijken verbranden, maar een integer en warm document dat fraai laat zien hoe in het Hindoeïsme de dood integraal onderdeel is van het leven en ook gevierd moet worden.

Wat daar bij helpt, zijn de indrukwekkende beelden: er zit een stillevenachtige schoonheid in bijna elk shot. Explosies aan kleuren, vuur, mist, verstilde gezichten, steeds weer wisselend van tempo. Zo bevat de tweede aflevering (die we alvast konden zien) een haast filmische meditatiescène waarin Balwantsingh probeert los te komen van al het aardse – wat jammerlijk mislukt, maar prachtig is verbeeld.

‘Nergens kom je zo oog in oog met de vergankelijkheid van de dood te staan als hier’, zegt Balwantsingh, terwijl in beeld de vlammen van een Ghat langzaam een lijkwade verslinden. ‘Het hout, de lichamen, de rook, de Ganges. Het is onwerkelijk.’ En minstens zo indrukwekkend. 

V's televisierecensententeam bestaat uit Hanna Bervoets, Gidi Heesakkers, Frank Heinen, Haro Kraak en, deze week, Julien Althuisius.